vrijdag 9 december 2022

Sociaal contract

Door Husky - Eigen werk, CC BY 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=73980745'Een nieuw sociaal contract', het boek van Pieter Omtzigt, is geen vrolijk boek. Het sociaal contract is de filosofie dat de legitimiteit van het gezag van de staat over het individu voortkomt uit een hypothetisch contract dat tussen beiden is afgesloten. Het boek verhaalt de ervaringen van de gezinnen die in de problemen gekomen zijn met de toeslagen voor de kinderopvang. Wat de overheid hier heeft gedaan is terecht door de onderzoekscommissie van de Tweede Kamer 'ongekend onrecht' genoemd. 

Dat was het begin van de bekendheid van Omtzigt. Maar hij heeft meer opzienbarende dingen gedaan, bijvoorbeeld in de Raad van Europa. Hij deed het onderzoek naar de dood van een journaliste op Malta. Een zeer corrupt bestuurd land dat lid is van de EU. Bij de moord bleken diverse kabinetsleden betrokken te zijn en het onderzoek heeft ertoe geleid dat de premier is opgestapt. 

Los van de perikelen in de CDA-fractie en de CDA partij is hij met een groot aantal voorkeurstemmen gekozen. Zijn rol in de toeslagen affaire heeft ervoor gezorgd dat het kabinet is afgetreden. Vanuit zijn persoonlijke ervaringen in de Haagse politiek pleit hij voor een nieuw sociaal contract, omdat het nodig is dat het vertrouwen tussen de burgers en de overheid hersteld dient te worden. Maar velen in de Tweede Kamer vinden dit veel gedoe. 

In de wandelgangen wordt er van alles over gezegd: de bestuurscultuur moet veranderen en het regeerakkoord dient een andere stijl te krijgen. Zo komt er wellicht een kleiner regeerakkoord en worden ten behoeve van de cultuur in de Tweede Kamer wat voorschriften bijgesteld. Maar we weten het allemaal: nieuwe regels en voorschriften gaan niet zorgen voor een cultuurverandering. 

De echte verandering zit ‘m in de persoon zelf. Het is de persoon Omtzigt die een nieuwe visie aan de oppervlakte heeft gebracht. De nieuwe cultuur is verbonden aan deze persoon. En dat is bij veel veranderingen het geval. Het echt anders gaan handelen en functioneren hangt samen met persoonlijke inzet. Jij doet iets op een andere manier en dat is het begin van een cultuurverandering. Of het nu een secretaris is, of een voorzitter of bestuurder. Het gaat altijd om de persoonlijke inzet.  

Zoals gezegd brengen regels of voorschriften geen cultuurverandering tot stand. Het is de vasthoudendheid en de kwaliteit van personen die dat met steun van het bevoegd gezag in veel gevallen kunnen bereiken. Dat is ook voor ondernemingsraden een belangrijk gegeven. 

Houdt als OR altijd voor ogen wat de cultuur is die jij je wenst binnen een organisatie en ga niet zomaar mee in de bestaande cultuur. Blijf kritisch op het ‘Zo doen wij dat hier’. Als het ingewikkeld is om een cultuur, waar je zelf de hele dag in werkt, te beschrijven dan helpt het om iemand van buiten de organisatie hier een visie op te geven. De juiste cultuur kan mensen veel vertrouwen geven. Daar wil jij toch een bijdrage aan leveren?