Er is de laatste weken veel te doen over de schulden van Griekenland, vooral alsof dat het enige schuldenprobleem van belang is. Om de horizon wat te vergroten geef ik hier twee andere invalshoeken:
Schulden ontstaan bij het verlenen van krediet. De volgorde is daarbij van belang, eerst is er de kredietverlening door de banken of andere financiële instellingen dan zijn er de schulden van degene die het krediet krijgt. Nu krijgt degene die de schulden heeft de zwarte Piet maar het kan niet anders of de kredietverlener heeft eveneens een probleem. De kredietverlener krijgt een vergoeding in de vorm van rente en als het risico groot is een hoge rente. Deze kredietverleners verdienen dus veel geld aan deze schulden. Er was immers een bank in ons land die reeds de bonuspot had opengetrokken voor deze “prestaties van de directie”.
Echter die hoge rente is bedoeld om risico’s op te vangen en dat risico is dat het uitgeleende geld niet terugbetaald kan worden. Goldman Sachs in Amerika heeft veel geld verdiend aan de kredietcrisis, ook van Griekenland. Dat deze bank op deze manier rijk geworden is, is niet erg chique maar komt wel veel voor. Dat heeft in Amerika al tot vervolging geleid en een schikking van een half miljard dollar. Mij lijkt dat het terecht is dat die verkregen winsten eens verrekend worden met de schulden.
2. Het schuldenprobleem leeft wereldwijd, van de Icesave bank uit IJsland, Griekenland en Portugal, de kredietverlening aan ondernemingen tot de hypotheken in ons land. Overal wordt de nadruk gelegd op terugbetalen. De banken in Nederland willen dat 50% van de hypotheek niet aflossingsvrij gemaakt mag worden. Weer een garantie voor de terugbetaling van een schuld. Daardoor is de verkoop van huizen zo goed als stil gevallen. Dit alles vanuit het streven van de banken om uitgeleend geld terug te krijgen. Daarbij wordt geen middel geschuwd. Maar bij iemand die veel schulden heeft valt weinig te halen. De drukte om het terugbetalen door kredietverleners en door Nederland lost niks op. Het uitoefenen van druk levert alleen maar narigheid op. Iedereen weet dat er terugbetaald moet worden maar ook dat het niet gaat. En altijd wordt de kredietverlener er rijker van. Waarom komt er niet een politicus met een soort Marshallplan waardoor de problemen opgelost worden? In plaats daarvan moeten we op de TV zien hoe de minister president en een fractievoorzitter als twee kwajongens kibbelen over de terugbetaling van de schuld. Waaruit blijkt dat men geen enkel idee heeft voor een oplossing.
Komen daar ook or-en bij in beeld? Nog niet zo lang geleden zijn er grote overnames geweest in Nederland door hedge-funds die daarvoor grote schulden aangingen bij banken die vervolgens bij de overgenomen ondernemingen gelegd werden. Zo kwamen een flink aantal ondernemingen met schulden te zitten waarvoor aflossing en rente betaald moest worden aan de hedge-funds. Die kosten konden de ondernemingen vervolgens aftrekken van de resultaten waardoor de vennootschapsbelasting verminderd kon worden, ten koste van de belastingbetaler.
En dat alles valt onder het adviesrecht van de or. Zolang er een positief resultaat was ging dat wel goed maar bij teruglopende omzet en winsten ging dat fout. Dan werd de onderneming opgeknipt en in onderdelen verkocht. Voor de or een ingewikkeld advies traject. Nu worden er weer overnames aangekondigd. De gevolgen en risico’s zijn dus enorm. Schulden zijn meer dan ooit een bedreiging voor de continuïteit van de onderneming. Dat kan een or in zijn advies meewegen.
Daarnaast is de schuldenpositie op de balans een punt van aandacht, want dat gaat in de komende tijd voor veel ondernemingen wringen. Nu al zijn de banken voorzichtig met het verlenen van krediet en straks worden ook de kredieten duurder. Or-en kunnen de jaarrekening goed laten analyseren en daar de directie op bevragen. Het vergt een andere strategie van de onderneming om met minder krediet de onderneming te ontwikkelen. Maar het kan zeker en laat de banken en andere kredietverleners hun geld maar houden.
We zijn van een kredietcrisis in een schuldencrisis terecht gekomen en dat zullen ondernemingen en or-en op meerdere gebieden gaan merken. En ook de banken.
Cor P. Berkel
Redacteur OR-Online