Dat is wat als reden genoemd wordt om voor de PVV te stemmen. En de Trump stemmers zijn ook kwaad. Emoties dus, want woede en kwaadheid zijn emoties van het zuiverste soort. En die bepalen dus het stemgedrag van velen. Kwaad op wie of wat? Er is altijd wel wat om kwaad over te zijn. En iedereen heeft wat anders. Kan je daar ook vanaf komen?

Dat is ingewikkeld want het hangt samen met het man-zijn en met de cultuur. Althans volgens de Amerikaans Martha Nussbaum. Een filosoof de hier meerdere boeken over publiceerde. Haar stelling is dat mannen in de competitie opgevoed met sport en opvoeding, de woede en kwaadheid als emotie zinvol vinden. De tegenstander moet overwonnen worden in de sport. En in de opvoeding worden jongens geleerd dat je soms kwaad moet kunnen zijn op iets of iemand.

Die kwaadheid maakt je sterker en is goed voor je ontwikkeling. Mensen kijken op naar de sterkste persoon en dat is een man. Trump straalde in zijn campagne ook voortdurend uit echt kwaad te zijn. Door de beschuldigingen en beledigingen werd het een harde campagne genoemd. Dat staat stoer en is een teken van woede.

Wat levert die woede in de praktijk nu verder op. Op elke actie volgt reactie is de wet van mechanica, maar ook hier. Er komt dus een reactie van de tegenpartij en die tegenpartij is woedend gemaakt en kwaad geworden. Die willen vergelding en maatregelen om die ander die hen zo beledigd heeft te pakken. En zo gaat dat verder.

Op het wereldtoneel in het midden oosten, zie je tussen moslims hetzelfde gedrag. Woede roept vergelding op en wraak. Er moet iets heftige terug gedaan worden. En als dat gedaan wordt en het is heftig genoeg, dan moet daar weer op gereageerd worden. Enz. Het eind van deze geweldsspiraal is niet voorspelbaar. En kijk op de tv of krant het zijn vooral mannen die hier mee bezig zijn.

Het effect van woede is duidelijk op het politieke toneel waar te nemen. Van Wilders tot Trump alle partijen die woede als drijfveer hebben, roepen steeds heftiger reacties op. Zo ontstaat een maatschappij van tegenstellingen. Het is mij duidelijk wie hier baat bij hebben. Alleen de mannen aan de top hiervan krijgen steeds meer macht en invloed. Die sturen dit aan..

Maar het kan ook anders. Op veel plaatsen in onze westerse de samenleving zie je dat mensen samenwerken en dat het heel bevredigend werkt. Er ontstaan ondernemingen door die mooie producten maken en levensmiddelen aan de man brengen. Dan hebben mensen geleerd van hun woede en boosheid en gezien dat het een enorme welvaart kan brengen.

Gewone burgers en medewerkers zoeken samenwerking en onderling vertrouwen. Dat is waar ondernemingen door floreren en iedereen beter van wordt. Koning WIllem Alexander deed in zijn Kersttoespraak een oproep tot redelijkheid. Maar zou dat effect hebben op de woede van de burgers, of is dat weer het geluid van de elite?

Iedereen kan zien wat gevolgen zijn van woede en van samenwerking. Maar woede is emotie en dan staat het verstand op nul. Ik wens iedereen veel dagen zonder woede in het nieuwe jaar