zaterdag 10 april 2021

Leemlaag II

Droge gebarsten aarde‘Leemlaag’ is als woord veel gebezigd in de verhoren van de commissie die de fraude bij de kinderopvang onderzocht. Een aanduiding voor een slechte doorstroming van informatie van beneden, of de basis, naar boven, of de top (en andersom). Zo bleek de top nauwelijks tot niet geïnformeerd over de gevolgen van het beleid voor de ontvangers van de bijslag, met name die verdacht werden van fraude. 

De conclusie van de commissie is dat de overheid de menselijke maat uit het oog verloren is. De regering er nu voor afgetreden en heeft als doekje voor het bloeden een plan opgesteld waarmee dit soort ontsporingen voorkomen kunnen worden. Er is ten onrechte geen aandacht besteed aan de eerste taak van de overheid, namelijk de bescherming van burgers. 

Daarnaast is de achtergrond van deze ontwikkeling van belang. In verschillende CAF-zaken (waarbij CAF staat voor Combiteam Aanpak Facilitators, een onderdeel van de belastingdienst die fraude moest bestrijden en voorkomen) werden, zonder enig bewijs voor fraude, vele gezinnen aangemerkt als fraudeur. Vele van deze ouders had een tweede nationaliteit. En het is onvoorstelbaar dat uitvoerende ambtenaren geen commentaar hebben gegeven op de uitvoering van dit beleid en dat niemand geweigerd heeft om dit beleid uit te voeren. Maar als er al weerstanden waren werd dat blijkbaar niet aan leidinggevenden doorgegeven. Zie hier het effect van de ‘leemlaag’. 

Zou zo’n situatie zich in een goed werkende onderneming voordoen dan heeft zo’n onderneming de OR om dit aan te kaarten. Tot op het hoogste niveau kan de OR onderwerpen agenderen en bespreken en hier de bevoegdheden van het adviesrecht en instemmingsrecht op toepassen. Deze gekozen vertegenwoordiging heeft een sterke, wettelijke en onafhankelijke positie in organisaties. De praktijk schetst soms een ander beeld maar bestuurders kunnen er niet omheen als de OR dit (met of zonder procesbegeleiding) bespreekbaar wilt maken. 

Ook de ondernemingsraad van de belastingdienst is een vertegenwoordiging van het personeel. Het is vreemd dat hierover in de ondervragingen van de commissie niets over is gezegd. De ondernemingsraad komt als orgaan niet in beeld en dat is betreurenswaardig. Een treffend beeld over de oorzaak van het ontstaan van de ‘leemlaag’. Het vertegenwoordigend overleg werkte blijkbaar niet optimaal.  

En tot overmaat van ramp zegt de regering in zijn antwoord op de aanpak van de problemen hier ook niets over. Er wordt wel iets over de klokkenluider gezegd, maar daar heb ik, gelet op de ervaringen bij de overheid, niet echt vertrouwen in. De personeelsvertegenwoordiging dient meer positie in te nemen en dient onafhankelijk te kunnen functioneren. Ik zou graag eens koffie drinken met de voorzitter van de ondernemingsraad. Dat zou zonder enige twijfel een boeiend gesprek worden.